1. Ana Sayfa
  2. Türk Tarihi
  3. Montrö Boğazlar Sözleşmesi

Montrö Boğazlar Sözleşmesi

montrö boğazlar sözleşmesi

Montrö Boğazlar Sözleşmesi Nedir? Tarihi ve İçeriği

Montrö Boğazlar Sözleşmesi, 20 Temmuz 1936 yılında imzalanan ve Türkiye’ye boğazlar üzerinde tam egemenlik sağlayan sözleşmedir. Bu sözleşme öncesinde boğazların ne durumda olduğuna ve Montrö’ye giden sürece değineceğiz.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalanmadan önce Lozan Boğazlar Sözleşmesi 13 yıl kadar yürürlükte kalmıştır. İki dünya savaşı arası dönemde boğazlardan geçiş düzenine ilişkin önemli sayılabilecek bir sorun ile karşılaşılmamıştır, bu sözleşme başarıyla uygulanabilmiştir. Ancak 2. Dünya Savaşı’nın hemen öncesinde gelişen olaylar, Türk Boğazlarında geçerli olan rejimin gözden geçirilmesini gerekli kılmıştır.

Türkiye Cumhuriyeti, Lozan Boğazlar Sözleşmesi’nde istemeyerek de olsa egemenliğini kısıtlayan birtakım hükümleri kabul etmek zorunda kalmıştı. Boğazların kontrolü ve denetimi, başkanı Türk olan bir Boğazlar Komisyonu’na devredilmişti. Bazı bölgeler askerden arındırılmıştı ve en önemlisi boğazların güvenliğinin tehlikeye düşmesi durumunda imzacı devletlere müdahale yetkisi verilmekteydi. Lozan Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye’nin tam egemenliğini kısıtlayan bir sözleşmeydi.

Türkiye Cumhuriyeti tarafı Lozan Boğazlar Sözleşmesi’nin getirdiği bu düzeni değiştirmek ve uluslararası bir konferansta yeni bir düzen oluşturabilmek için 1933 yılından itibaren birtakım diplomatik girişimlerde bulunmaya başladı. Türkiye tarafı 1933 yılında Londra Silahsızlanma Konferansı’nda bu konuyu açmış ve askerden arındırılmış bölge maddesinin kaldırılmasını istemiş ancak bu istek dikkate alınmamıştır. Boğazlar konusunu birkaç kere Milletler Cemiyeti’ne de taşıyan Türkiye olumsuz yanıtlar ile karşılaşmıştır.

Avrupa’da tansiyonun yükseldiği ve bloklaşmaların başladığı sırada Türkiye, Lozan Boğazlar Sözleşmesi’ne taraf devletlere 1936 yılında bir nota gönderir ve boğazların durumunun yeniden belirlenmesi için uluslararası bir konferans toplanmasını ister. Bu isteğini ise Akdeniz ve Karadeniz’de kararsızlığın olmasına, dünyada yükselen tansiyona ve kolektif güvenlik sisteminin işlemez hale gelmesine dayatır. Türkiye’nin bu talebi özellikle sözü geçen İngiltere tarafından olumlu karşılanır ve kabul görür.

Boğazların kaderini belirleyecek konferans, 22 Haziran 1936 tarihinde İsviçre’nin Montrö şehrinde toplanmıştır. Toplantılar yaklaşık 2 ay sürmüştür. Montrö Boğazlar Sözleşmesi 20 Temmuz 1936 tarihinde imzalanmıştır, 9 Kasım 1936 tarihinde ise yürürlüğe girmiştir.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile birlikte Türkiye Cumhuriyeti’nin egemenliğini kısıtlayan askerden arındırılmış bölge ve Boğazlar Komisyonu kaldırılmıştır. Montrö, Türkiye Cumhuriyeti için bir zaferdir.

Yorum Yap

Yorum Yap