1. Ana Sayfa
  2. Türk Tarihi
  3. Selçuklu Ordu Teşkilatı

Selçuklu Ordu Teşkilatı

selçuklu ordu teşkilatı

Üç Kısımda Selçuklu Ordu Teşkilatı

Selçuklu Ordu Teşkilatı konusunu üç kısımda anlatmak anlaşılırlık açısından daha sağlıklı olacaktır. Bu kısımlar; insan unsuru, ordu teşkilatı, teçhizat kısımlarıdır.

İnsan Unsuru

Ordunun en temel unsuru insandır. Büyük Selçuklu Devleti büyük sınırlara sahip olduğu için asker sayısı bakımından da büyük bir orduya sahipti. Büyük Selçuklu Devleti’nde Melikşah döneminde ordunun 400.000 kişiden oluştuğu kaynaklarda geçmektedir. Tuğrul Bey zamanında ordunun 50.000 kişi olduğu ve Tuğrul Bey’in Bağdat Ziyareti sırasında bu sayının 120.000 kişi olduğu aktarılmaktadır. Anadolu Selçuklu Devleti ordusuna baktığımızda ise Büyük Selçuklu Devleti ordusuyla pek kıyaslanabilecek durumda değildir. Anadolu Selçuklu Devleti’nin en güçlü olduğu dönemde bile ordunun en fazla 120.000 kişiden oluştuğu biliniyor. Bir devletin sınırlarının genişliği o devletin ordusunun büyüklüğünü etkileyen en temel faktördür diyebiliriz. Orduyu oluşturacak insanlar beş kaynaktan beslenmektedir.

Gulam Sistemini bilmiyorsanız lütfen okumak için Tıklayınız

1-) Gulaman-ı Saray: Gulam Sistemi ile oluşturulan bir ordudur. Bu askerler sultanın has askerleridir bu sebeple hassa ordusu da denilmektedir. Gulaman-ı Saray, sultanın özel muhafız birliği olup seferde ve hazerde sultanı korumakla birinci dereceden sorumlu olan ordudur. Bu ordu mensuplarının evlenmeleri yasaktır.

2-) İkta Askerleri: Hassa askerleri içerisinde güç kazanan, namı yükselen, başarılar gösteren askerlere veya komutanlara ikta verilmekteydi. İkta sahipleri genelde Gulaman-ı Saray ordusundan seçiliyordu ve ikta geliri karşılığında sultana asker yetiştiriyorlardı. İkta askerlerinin başında subaşılar vardı, ikta sahibi komutanlara subaşı denilmektedir.

3-) Türkmenler: Boy beyleri aracılığıyla devlete bağlı olan kuvvetlerdir. Selçuklu Devleti’nin kuruluşunu Türkmenler gerçekleştirmiştir bu devleti Türkmenler kurmuştur fakat bu Türkmenler devlete bir boy beyi vasıtasıyla bağlı oldukları için sultanlar Türkmenlere tam olarak güvenemiyorlardı. Boy beyleri eğer sultanın yanından ayrılırsa boy da komple bir şekilde sultandan ayrılıyordu. Türkmenler devlet tarafından Gulam Sistemi tam oturtulana kadar kullanılmıştır, ordu güçlendikten sonra Türkmenlere pek ihtiyaç kalmamıştır. Melikşah döneminde Türkmenlerin orduda görev almaları yasaklanmıştır. Türkmenler hem ordudan hem devletten uzaklaştırılmışlardır. Anadolu Selçuklu Devleti zamanında ise Türkmenler uç bölgelere yerleştirildiler böylece yerleştikleri yerlerde imar ve iskan yaptılar hem de bölgenin güvenliğini sağladılar. Uç bölgelere yerleştirilen Türkmenlere maaş da ödenmiştir.

4-) Bağlı Devlet Kuvvetleri: Selçuklu Devleti’ne bağlı olan bütün bağlılar savaş sırasında askerleri ile beraber sultana katılmakla mükellefti. Dolayısıyla ordunun büyük bir bölümünü de vassal devletlerin askerleri oluşturmaktadır.

5-) Gönüllüler: Gönüllü asker sayısını belirleyen 2 faktör vardır. Eğer insanlar çıkılan seferin garanti kazanılacağını düşünüyorsa kazanılacak ganimet için gönüllü sayısı fazla olurdu. Eğer kritik bir savaşsa gönüllü sayısı az olmaktaydı. Yine eğer gayrimüslim bir devletle yapılacak savaş varsa gönüllü sayısı fazla olurdu, Müslüman bir devletle yapılan savaşta gönüllü sayısı azalırdı.

Ordu Teşkilatı

Türk ordularında ilk düzen m.ö 209 tarihinde Mete Han ile başlamıştır. Orduda onluk sistem ve ast üst ilişkisi ilk kez Mete Han döneminde uygulanıyor. Mete Han ile birlikte bütün Türk devletlerinde bu düzen görülüyor. Selçuklularda da ordu kendi içerisinde küçük sınıflara ayrılmaktaydı ve bu sınıflar bir komutanın emrine veriliyordu. Bunun sebebi ise aslında gayet açıktır, 400.000 kişilik bir orduda tek kişiden çıkan emrin tüm orduya ulaşması gerekiyor.

Selçuklu ordusunda en küçük birlik 50 kişilik birliktir ve bu 50 kişinin başındaki kişiye visak başı deniliyordu. 100 Kişilik birliklerin başındaki kişiye hayl başı denilmekteydi. Hayl başının üstündeki kişi ise subaşıdır. Subaşıların üstündeki kişi ise direk başkomutana bağlı olan Emirü’l-Ümeradır.

Selçuklu ordu yapısında da onluk sistemi görmekteyiz. Güçlü bir orduya karşı olan savaş düzeni ile zayıf bir orduya karşı olan savaş düzeni farklılık göstermekteydi. Eğer karşıda çok güçlü bir ordu varsa ilk önce oklarla yıpratma saldırısı yapılıyordu. Ordunun merkezinde sultan vardır, sultanın etrafında ise gulaman-ı saray askerleri vardır. Sağ kol ordunun en güçlü koludur, sağ kola meymene denilmektedir. Sol kola ise meysere deniliyor. Öncü orduya piştar veya mukaddem denilmektedir. Artçı birliklere sakalar deniliyor, bunların görevi ise lojistik ile alakalıdır. Ordu yerleşimi bu şekildedir. Kanatlar Turan Taktiğinin uygulanmasında rol oynamaktadır.

Teçhizat

Süvari savaşı veya meydan savaşı yapılacaksa orduda kullanılan teçhizatlar hafif silahlardan oluşmaktaydı. Eğer ki bir kuşatma savaşı yapılacaksa veya ağır zırhlı bir ordu ile çatışılacaksa o zaman orduda ağır silahlar tercih edilmekteydi. Selçuklu ordu teçhizatı ikiye ayrılıyor hafif ve ağır silahlar.

Hafif Silahlar: Kılıç, kalkan, ok, mızrak, gürz, balta, çomak vs.

Ağır Silahlar: Arrade, mancınık, debbabe, nekkap, nift atıcılar, çark, koçbaşı.

Büyük Selçuklu Devleti’nde ve Anadolu Selçuklu Devleti’nde askerler genellikle zırhsızdır ve kullanılan en önemli araç attır. Ancak düşman ağır zırhlıysa Selçuklu askerleri de zırh giyiyorlardı.

Selçuklu Ordu Teşkilatı ve ordunun genel yapısı bu şekildedir.

Yorum Yap

Yorum Yap