1. Ana Sayfa
  2. Türk Tarihi
  3. Selçuklu Saray Teşkilatı

Selçuklu Saray Teşkilatı

selçuklu saray teşkilatı

Selçuklu Saray Teşkilatı ve Saray Görevlileri

Selçuklu saray teşkilatı ve saray görevlileri öncesinde bahsetmemiz gerek ki saray teşkilatı Türklerde yerleşik hayat ile birlikte başlamıştır, dolayısıyla kalıcı şekilde saray yapan ilk Türk Devleti Uygurlar olmuştur. Türk-İslam döneminde de Türkler saray yapımına devam etmişlerdir.

Selçuklu hükümet sarayına verilen özel bir isim vardır, bu isim Darü’l Memleke’dir. Saraylara genel olarak Bargah veya Dergah adı verilirdi. Hükümdarın resmi ve özel hayatı sarayda geçmekteydi. Hükümdarın ailesi ile beraber yaşadığı bölüme Harem, devlet işlerinin yürütüldüğü bölüme de Selamlık denilmekteydi. Selamlıkta hükümdar devlet ileri gelenlerini ve saray görevlilerini toplayıp onlarla toplantılar, müzakereler yapmaktaydı. Bu tip büyük toplantılara Bar-ı Has adı verilmektedir. Hükümdar istediği zaman halktan ileri gelen kimseleri de saraya çağırabiliyordu. Halkın da katıldığı büyük kutlamalara ve törenlere Bar-ı amm denilmektedir.

Selçuklularda Saray Görevlileri Listesi

Hacibü’l-Hüccab: Sarayda hükümdardan sonra, devlet teşkilatında ise vezirden sonra gelen en büyük makam ve yetki sahibidir. Hacibü’l-Hüccab yerine Büyük Hacib veya Hacib-i Buzurg da denilmektedir. Hacibler hacibidir yani bu görevlinin emri altında çalışan başka hacibler de vardır. Hacib aslında perdeci demek yani hükümdar ile diğer devlet adamları arasındaki perde görevini görmektedir. Hükümdar ile diğer devlet adamları ve görevlilerin arasındaki iletişimi sağlayan kişi Hacibü’l-Hüccab’dır. Hükümdarın buluşmalarını, görüşmelerini, gideceği yerleri bilen ve ayarlayan görevli Hacibü’l-Hüccab’dır. Bu görevli hükümdar ile direk iletişim kurabiliyor yani Hacibü’l-Hüccab’ın hükümdarın gözünde çok güvenilir olması gerekmektedir, bu kişi hükümdarın has adamıdır.

Hacibü’l-Hüccab diğer saray görevlilerini de denetleyen kişidir. Saray demek büyüklük ve düzen demektir. Peki bu Hacibü’l-Hüccab’lar kimlerden seçiliyor? Hacibü’l-Hüccab ve diğer devlet görevlileri Gulam Sistemi içerisinde eğitim görmüş ve bu sınıfa mensup kişilerden seçilmektedir. Eğer bu sistemi bilmiyorsanız Gulam Sistemi yazımızı buraya tıklayarak mutlaka okuyunuz.

Emir-i Hares: Hacibü’l-Hüccab’dan sonra hiyeraşik olarak saraydaki en yetkili ve etkili kişidir. Cellatlar başı da diyebiliriz. Kendilerine ait kösleri, sancakları ve nevbetleri olurdu. Cezaların infazlarını gerçekleştirirlerdi aynı zamanda sarayın denetiminden de sorumluydular. Herkes en az hükümdardan korktuğu kadar Emir-i Hares’ten de korkardı.

Emir-i Candar: Sarayda pek çok candar vardır, candarlar hem sarayı hem divanı hem de hükümdarı korurlardı. Emir-i Candar ise tüm bu candarların başıdır. Saraydaki asayişten sorumludur, sefer veya tören esnasında hükümdarı korurlar.

Emir-i Alem: Sancaklardan sorumlu saray görevlisidir. Emir-i Alem özellikle hükümdarın sancağını korur ve muhafaza eder, savaş sırasında da sancağı taşıyan görevlidir. Emir-i Alem güçlü kuvvetli bir görevlidir.

Şarabdar-ı Has: Hükümdarın içeceklerinden sorumlu kişidir. Bu içecekler sarayın kilerinde muhafaza edilmekteydi. Şarabdar-ı Has aynı zamanda bu kilerden ve diğer kilercilerden de sorumlu kişiydi.

Taştar: Hükümdarın eline su döken görevlidir. Hükümdar elini yüzünü yıkarken veya abdest alırken su döken görevlidir. Taştar’ın da çok güvenilir olması gerekmektedir çünkü hükümdara en yakın görevlilerden biridir. Bu basit bir görev değildir, herkes hükümdarın yanına yaklaşamıyor.

Serhenk (Durbaş): Hükümdar törenlere giderken veya halkın arasına çıkarken hükümdarın gideceği yolu açan görevlidir. Serhenklerin kıyafetlerinden o kişinin Serhenk olduğu kolayca anlaşılırdı. Ellerinde değnekler, bellerinde ise süslemeli kemerleri vardı. Serhenk aynı zamanda resmi yazışmaları da taşıyan görevlidir.

Nedimler ve Musahipler: Nedim arkadaş demektir, bunların görevi hükümdarla arkadaşlık etmektir. Hükümdara keyifli vakit geçirtmektir. Hükümdar neyden hoşlanıyorsa ona göre seçilirlerdi. Örnek olarak şairler, cüceler, hokkabazlar, soytarılar, müzisyenler gibi örnekler verebiliriz. Bu görevliler de gulam sınıfından seçilen çok güvenilir kişilerdir. Görevleri hükümdarı eğlendirmek.

Emir-i Camedar: Hükümdarın elbiselerini ayarlayan ve bakımından sorumlu olan görevlidir.

Emir-i Ahur (İlbaşı): Bu görevli, hükümdarın atlarından sorumlu kişidir. Aynı zamanda devlet görevlilerinin de atlarının bakımından sorumludur. Törenlerde hükümdarın atını tutmakla görevlidir.

Emir-i Silah: Hükümdarın silahlarını muhafaza eden ve bu silahların bakımından sorumlu kişidir. Aynı zamanda hükümdarın silahlarını taşıma görevi de vardır. Saray içerisinde bulunan silahhane Emir-i Silah tarafından denetlenmektedir.

Çeşnigir: Görevi hükümdarın sofrasına gelen yemekleri ve içecekleri hükümdardan önce tatmak suretiyle hükümdarın zehirlenmesini önlemektir. Çeşnigirler yüksek maaş alırlar bunun sebebi ise paraya muhtaç olup hainlik yapmasınlar diyedir.

Emir-i Meclis: Hükümdarın eğlence meclisleri vardır, bu meclisleri organize eden hükümdarın hoşuna gidecek kişileri davet eden görevlidir. Bezmhaneden sorumludur.

Üstâdü’d-dâr: Öncelikli görevi sarayın gelir ve giderleri ile ilgilenmektir.

Emir-i Mahfil: Cami içerisinde hükümdar perdelerle kapalı bir alanda namazını kılar sonra cami avlusuna çıkar ve avludaki ahaliyi selamlar. Bu mahfili düzenleyen kişi Emir-i Mahfildir.

Havayic Salar: Saraydaki baş aşçıdır. Mutfak ve kilerden sorumludur. Mutfaktaki diğer aşçıları denetler, ihtiyaçları belirler, kileri ayarlar.

Saray Muallimleri: Getirilen gulam sınıfı çocukların yetiştirilmesinden sorumlu hocalardır.

Pasbanan: Gece vakitleri sarayın güvenliğinden sorumlu kişidir.

Mutrib: Çalgıcılar ve şarkıcılardır.

Nevbetiyan: Saray nöbetçileridir.

Derbanan: Hükümdarın kapısının önündeki nöbetçilerdir.

Ferraşan: Sarayın temizlikçileridir.

Yorum Yap

Yorum Yap